Stari gradovi Srebrnik i Šubin u Srebrenici

Od pet srednjovjekovnih gradova u srebreničkoj opštini najpoznatiji i najpristupačniji je Srebrnik koji još dominira iznad današnje varošice, a najmanje saznanja ima o Šubinu.

Srebrnik se obrušava i zarasta u korov, šiblje i vrzinu, nezaštićen i prepušten propadanju. Sastoji se od Gornjeg ili Starog grada Bedema i Donjeg grada u izvorima poznat kao Srebrnik.

Nema pouzdanih saznanja o njegovoj gradnji. Prema tehnici gradnje stručnjaci su utvrdili da je sigurno srednjovjekovni i smatra se da potiče iz 12. vijeka.

Srebrnik je lociran na planinskoj kosi koja se sa istočne strane spušta prema centru današnje urbane Srebrenice, koja je nastala u podnožju tvrđave.

Na odvojenim terasama nalaze se ostaci dvaju tvrđava. Gornji grad ili u nekim izvorima imenovan kao Bedem je u potpuno ruševnom stanju i liči na gomilu kamena. Veoma mu je težak prilaz. Još se raspoznaju torzo glavne kule i nekoliko manjih građevina. Prema ocjeni arheologa, tehnika njegove gradnje je nesumnjivo srednjovjekovna.

DONjI GRAD JE OČUVANIJI

Donji grad je pristupačniji. Arheološka istraživanja pokazala su da je više puta razrušavan i obnavljan. Prilikom posljednjih arheoloških istraživanja prije 12 godina, na platou tvrđave pronađen je veći broj topovskih đuladi kao i kovani novčići i još neki predmeti koji, kako je utvrđeno, potiču iz srednjeg vijeka.

Po dolasku Osmanlija na ove prostore Srebrnik je obnovljen za potrebe vojske i logistike.

Prema raspoloživim arheološkim nalazima kod većine srednjovjekovnih gradova prvo su podizane kule ispod kojih su nicala podgrađa. Srebrnik je izuzetak, jer je na već nastalom naselju podignuta kula. Naziv grada nastao je vremenom izvođenjem iz naziva mjesta Srebrenica.

„Ko je sagradio ovaj grad, nije poznato“, zapisao je u knjizi „Uzduž i poprijeko Bosnom i Hercegovinom“ Henrih Rajner 1896. godine.
Osmanslijski putopisac Evlija Čelebija u svom putopisu pominje Srebrenicu i kaže „Njena tvrđava nalazi se na vrhu jedne crvene stijene. To je lijepa kamena građevina petougaonog oblika, koja dominira okolinom. Ima gradskog zapovjednika , dizdar, posadu od pedesetak vojnika i dovoljnu količinu municije. U unutrašnjosti tvrđave nema čaršije ni trga, pazara.“

U brošuri o srednjovjekovnim gradovima u srebreničkoj opštini, koju je objavio Nacionalni park „Drina“, navodi se da postoje pisani tragovi koji govore da su se Dubrovčani, zatečeni prilikom bosanskog napada na Srebrenicu 1425. godine, povukli u tvrđavu Srebrnik. Iz njihovih žalbi vidi se da su oni po naredbi protovestijara Restoja morali zidati kuće u tvrđavi, kastelu.

U pisanim izvorima iz polovine 17.vijeka Srebrenica se razlikuje od Srebrnika, odnosno varoš od tvrđave. Za tvrđavu se navodi da je okružena zidovima i da ima malu kulu.

Podizanjem kule Srebrnik, naselje Srebrenica dobija obrise podgrađa i u dubrovačkim izvorima naziva se varoš.

U navedenoj brošuri piše da je na Donjem gradu vidljiva i bolje je očuvana arhitektura osmanskog doba.

U pisanim dokumentima ne spominje se često, ali se zna da je tvrđava služila za zaštitu varoši koja je u 14.i 15.vijeku bila najrazvijenije gradsko naselje na geografskom području Bosne.

Postoje podaci da je 1776. godine tvrđava popravljana.

Stari grad Srebrnik je 2006. godine proglašen nacionalnim spomenikom, a arheološka istraživanja organizovana nekoliko godina kasnije imala su ograničen karakter i neočekivano su prekinuta zbog nedostatka sredstava na neuobičajen način jer su iskopine ostale nezagrnute, nezaštićene i teren nije saniran.

ŠUBIN

Skriveni u brdima i obrasli šumom i rastinjem, dvadesetak kilometara južno od Srebrenice nalaze se ostaci srednjovjekovnog grada Šubina.
Oburvano, ruševno, omanje nekadašnje utvrđenje je na oštrom kamenom nepristupačnom visu.

Ispod zidine je groblje i nekoliko stećaka, a prema usmenom predanju bila je tu i crkva.

U nekim izvorima navedeno je da je Šubin imao manje trgovačko predgrađe i upravni kotar.

Pavao Anđelić je zapisao da je Šubin u kasnom srednjem vijeku sa Srebrenicom i Ludmerom pripadao vladarskom domenu za koji su se povremeno otimali bosanski, ugarski i srpski vladari.

Prema istorijskim dokumentima u srednjem vijeku postojala je župa Šubin, a kasnije osmanska nahija.

Veoma je izvjesno da je ova tvrđava u osmansko doba napuštena i nije imala stalnu posadu jer nije postojala potreba i od tada je izgubila značaj i prepuštena propadanju.

Arheološka istraživanja ovog srednjovjekovnog grada nisu vršena, a ukoliko bi se obavila moglo bi se doći do više saznanja o stanovništvu i načinu života ovog kraja i ovog značajnog utvrđenja.

Priredio Miro Pejić

You must be logged in to post a comment Login